Dzień dobry, chciałbym zapytać o kwestię metodologiczną dotyczącą diagnozowania ADHD u osób dorosłyc
Dzień dobry, chciałbym zapytać o kwestię metodologiczną dotyczącą diagnozowania ADHD u osób dorosłych, które posiadają już potwierdzoną diagnozę spektrum autyzmu (ASD) oraz wysoki potencjał intelektualny. Czy zgodnie z obecną wiedzą psychiatryczną (zjawisko tzw. diagnostic overshadowing oraz maskowania), silna autystyczna potrzeba rutyny, narzucone sobie rygorystyczne harmonogramy i perfekcjonizm mogą całkowicie "przykryć" objawy ADHD? Moje główne pytanie brzmi: czy w takich przypadkach standardowe narzędzia diagnostyczne (np. ustrukturyzowane wywiady opierające się na zewnętrznym chaosie lub testy komputerowe badające ciągłość uwagi) mogą dawać wyniki fałszywie ujemne w kierunku ADHD, ponieważ pacjent kompensuje swoje deficyty wysokim IQ i autystycznymi skryptami? Jak w nowoczesnej psychiatrii różnicuje się wewnętrzny paraliż wykonawczy od samej potrzeby rutyny? Z góry dziękuję za wyjaśnienie tego mechanizmu.
9 odpowiedzi
Dzień dobry. Tak, w opisanej sytuacji objawy ADHD mogą być skutecznie „przykryte” przez cechy związane ze spektrum autyzmu oraz wysokie zdolności poznawcze. U części dorosłych osób z ASD silna potrzeba rutyny, dokładne planowanie i perfekcjonizm działają jak mechanizmy kompensacyjne. Na zewnątrz widać wtedy dobrą organizację i brak chaosu, ale nie oznacza to, że trudności charakterystyczne dla ADHD nie występują — często są one przeniesione na poziom wewnętrzny i wiążą się z dużym wysiłkiem psychicznym. W praktyce oznacza to, że standardowe narzędzia diagnostyczne rzeczywiście mogą dawać wyniki fałszywie ujemne. Wywiady oparte na pytaniach o spóźnianie się, bałagan czy impulsywność mogą nie wychwycić problemu, jeśli osoba stworzyła skuteczne systemy kontroli. Podobnie testy komputerowe badające uwagę mierzą funkcjonowanie w krótkim, sztucznym zadaniu, więc osoby z wysokim IQ często osiągają w nich prawidłowe wyniki, mimo że w codziennym życiu doświadczają dużych trudności. Kluczowe w diagnostyce jest rozróżnienie między autystyczną potrzebą rutyny a deficytami wykonawczymi typowymi dla ADHD. Rutyna w ASD daje poczucie bezpieczeństwa i jest czymś preferowanym, natomiast w ADHD problemem jest raczej niemożność rozpoczęcia lub dokończenia działania mimo chęci — często opisywana jako wewnętrzna blokada lub „paraliż”. Osoba może mieć plan i wiedzieć, co zrobić, ale nie jest w stanie przejść do działania. Współczesna diagnostyka coraz częściej uwzględnia te niuanse i opiera się nie tylko na widocznych objawach, ale też na subiektywnym doświadczeniu pacjenta, kosztach utrzymania organizacji oraz historii rozwojowej. Dzięki temu można lepiej wychwycić ADHD nawet wtedy, gdy jest ono silnie maskowane przez ASD i wysokie zdolności intelektualne.
Dzień dobry. Zadał Pan bardzo ciekawe pytanie i spróbuję na nie odpowiedzieć z perspektywy psychoterapeutki, która zajmuje się diagnozą ADHD u osób dorosłych. Powszechny jest mit na temat ADHD, że osoby obdarzone wysoką inteligencją, wysoko funkcjonujące nie mogą mieć ADHD, bo „zbyt dobrze sobie radzą”, „zbyt dobrze się uczyły w szkole”, „za dobrze zarabiają”. Jest to mit, gdyż czymś innym jest inteligencja, a czym innym funkcje wykonawcze, które w spektrum autyzmu i ADHD potrafią być zaburzone. Można więc być osobą, która odnosi wiele sukcesów, świetnie radzi sobie w szkole i pracy, nadkompensuje dysfuncję wykonawczą perfekcjonizmem, przez co błędnie się zakłada, że ADHD u niej nie występuje. Jeżeli został zdiagnozowany u kogoś jeden neurotyp, ADHD lub spektrum autyzmu, warto poszerzyć diagnostykę w celu potwierdzenia lub wykluczenia kolejnego neurotypu. Ostatnie badania wskazują, że 86 % osób z autyzmem może również spełniać kryteria ADHD, a u około 50 % osób z ADHD można zdiagnozować autyzm (Knott i wsp. 2021; Rommelse i wsp. 2010). Możliwe jest więc występowanie dwóch neurotypów jednocześnie, tzw. AuDHD. Współwystępowanie zarówno ADHD, jak i spektrum autyzmu u jednej osoby faktycznie rodzi pewne trudności diagnostyczne. Wynika to z faktu, że niektóre cechy ADHD i spektrum autyzmu mogą przeciwstawiać się sobie nawzajem i tworzyć sprzeczności, np. Jesteś skrupulatny w swoich planach (cecha autystyczna), ale czasami przytłaczasz się, podejmując impulsywną decyzję (cecha ADHD). Rozwijasz się, gdy istnieje ustalona rutyna (cecha autystyczna), ale masz trudności z planowaniem i przestrzeganiem harmonogramu (cecha ADHD). Ze względu na te przeciwstawne cechy można byłoby założyć, że te dwa neurotypy się wykluczają wzajemnie, gdzie w rzeczywistości możliwe jest ich jednoczesne współwystępowanie. Możliwe jest więc zjawisko, o którym Pan napisał - całkowicie "przykrycie" objawów ADHD objawami spektrum autyzmu. Inaczej więc będzie wyglądała diagnoza ADHD osoby, która ma „czyste” ADHD, a inaczej u osoby, u której zostało stwierdzone spektrum autyzmu, ponieważ będzie ona posiadała cechy, które na pierwszy rzut oka zdawałyby się ADHD wykluczać. W rzeczywistości pomimo występowania tych przeciwstawnych cech rozpoznanie ADHD jest u niej dalej możliwe. Dlatego tak ważne jest przeprowadzanie diagnostyki różnicowej, gdzie bierzemy różne hipotezy diagnostyczne pod uwagę.
Dzień dobry, tak — opisany przez Pana mechanizm jest znany w diagnostyce klinicznej. U osób dorosłych z ASD, wysokim potencjałem intelektualnym, silną potrzebą rutyny, perfekcjonizmem i wieloletnimi strategiami kompensacyjnymi objawy ADHD mogą być mniej widoczne „na zewnątrz”. Nie oznacza to, że ADHD znika, ale że trudności mogą ujawniać się bardziej jako koszt utrzymania funkcjonowania: przeciążenie, wyczerpanie, paraliż decyzyjny, trudność z rozpoczęciem zadań, zaleganie po okresie mobilizacji, silna zależność od struktur, harmonogramów i presji. Jak najbardziej, standardowe narzędzia diagnostyczne mogą w takich przypadkach dawać niewystarczający obraz. Testy komputerowe ciągłości uwagi oraz pojedyncze kwestionariusze nie są wystarczające do wykluczenia ADHD, szczególnie u osób wysoko funkcjonujących lub kompensujących objawy. Badania wskazują, że wysoki potencjał intelektualny może częściowo maskować deficyty wykonawcze u dorosłych z ADHD, utrudniając rozpoznanie kliniczne. Również w diagnostyce osób wysoko funkcjonujących w spektrum podkreśla się, że trudności nie zawsze są uchwytne w standardowych testach neuropsychologicznych. W nowoczesnej diagnostyce nie opiera się więc rozpoznania wyłącznie na tym, czy pacjent ma „chaos” w życiu. Ważniejsze jest pytanie: jakim kosztem utrzymuje porządek. Różnicuje się m.in., czy rutyna daje poczucie bezpieczeństwa i przewidywalności typowe dla ASD, czy raczej jest sztywną protezą poznawczą, bez której pojawia się dezorganizacja, odwlekanie, paraliż rozpoczęcia czynności, trudności z ustaleniem priorytetów i szybkie przeciążenie typowe dla ADHD. W praktyce diagnostycznej warto analizować: historię objawów od dzieciństwa, funkcjonowanie w różnych środowiskach, koszty kompensacji, relację między rutyną a wykonaniem zadań, obecność impulsywności poznawczej lub emocjonalnej, trudności z inicjacją, przełączaniem i kończeniem zadań, a także dane z wywiadu klinicznego i — jeśli to możliwe — informacje od osób bliskich. Deficyty funkcji wykonawczych mogą występować zarówno w ASD, jak i ADHD, dlatego kluczowa jest całościowa ocena kliniczna, a nie pojedynczy wynik testu. Podsumowując: tak, wynik fałszywie ujemny jest możliwy, szczególnie gdy pacjent przez lata kompensuje trudności wysokim intelektem, perfekcjonizmem i sztywnymi strategiami organizacyjnymi. Dlatego w takim przypadku diagnostyka powinna obejmować nie tylko widoczne objawy, ale też ukryty wysiłek, koszty psychiczne i sposób funkcjonowania po zdjęciu zewnętrznej lub narzucanej sobie struktury. Pozdrawiam serdecznie Małgorzata Matusiak
Dzień dobry. W diagnostyce ADHD kluczowy jest wątek rozwojowy. ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, więc jego objawy powinny być obecne już w dzieciństwie, a nie pojawić się dopiero w dorosłości. W kryteriach diagnostycznych przyjmuje się, że część objawów powinna być widoczna przed 12. rokiem życia. Dlatego diagnoza wykonywana w dzieciństwie lub wczesnej adolescencji, mniej więcej do około 14. roku życia, bywa zwykle bardziej miarodajna niż diagnoza w dorosłości. Później obraz może być mniej czytelny, bo dochodzą strategie kompensacyjne, maskowanie, wysoki intelekt, zmiany środowiska oraz trudność w dokładnym odtworzeniu własnego funkcjonowania z dzieciństwa. U osoby dorosłej, zwłaszcza z ASD i wysokim potencjałem intelektualnym, standardowe testy mogą nie pokazać pełnego obrazu. Ktoś może dobrze wypaść w badaniu, bo przez lata nauczył się funkcjonować dzięki rutynom, harmonogramom, perfekcjonizmowi czy sztywnym strategiom. To nie wyklucza trudności wykonawczych, ale sprawia, że trzeba je oceniać szerzej niż tylko na podstawie aktualnego testu. Dlatego dobra diagnoza ADHD u dorosłego powinna opierać się przede wszystkim na wywiadzie rozwojowym: jak wyglądało funkcjonowanie w szkole, w domu, przy nauce, organizacji, pamiętaniu o obowiązkach, regulacji emocji i rozpoczynaniu zadań. Pomocne są też świadectwa, opinie nauczycieli, rozmowa z rodzicem albo inną osobą, która znała pacjenta w dzieciństwie. Krótko mówiąc: tak, u dorosłych diagnoza ADHD może być mniej jednoznaczna i mniej miarodajna niż w dzieciństwie lub wczesnej adolescencji, zwłaszcza przy ASD, wysokim IQ i silnym maskowaniu. Dlatego nie powinno się opierać jej wyłącznie na testach, kwestionariuszach czy obserwacji aktualnego funkcjonowania, ale na całościowym obrazie rozwojowym.
W nowoczesnej diagnozie nie ocenia się, czy w życiu pacjenta panuje chaos, ale jaki koszt poznawczy i emocjonalny pacjent płaci za utrzymanie porządku. Zgodnie z nowoczesną wiedzą psychiatryczną (zjawisko diagnostic overshadowing oraz maskowanie), silna autystyczna potrzeba rutyny i wysokie IQ mogą całkowicie ukryć zewnętrzne objawy ADHD, a standardowe narzędzia często dają wyniki fałszywie ujemne. Oto jak ten mechanizm działa w skrócie: 1. Zewnętrzny ład jako „proteza” dla chaosu ADHD Wysokie IQ + ASD pozwalają stworzyć i utrzymać sztywne harmonogramy, checklisty i rygorystyczny perfekcjonizm. Z zewnątrz pacjent wygląda na świetnie zorganizowanego, ale odbywa się to kosztem ogromnego wyczerpania, lęku i ciągłego napięcia. To tzw. ciche ADHD (High-Masking AuDHD). 2. Dlaczego testy dają wyniki fałszywie ujemne?Testy komputerowe (np. CPT, MOXO): Nowość sytuacji i wysokie IQ aktywują mobilizację (hiperfokus), co pozwala zdać test w normie, mimo że w życiu codziennym uwaga ulega całkowitej defragmentacji. Ustrukturyzowane wywiady (np. DIVA-5): Pytają o zachowania („Czy się spóźniasz?”). Pacjent z ASD/IQ odpowiada „Nie”, ale nie z powodu braku ADHD, tylko dlatego, że spędza 2 godziny na nerwowym pilnowaniu zegarka, by uniknąć błędu.
Dzień dobry, Tak – obecna wiedza naukowa wskazuje, że u osób dorosłych z rozpoznanym spektrum autyzmu (ASD), zwłaszcza przy wysokim potencjale intelektualnym, rozpoznanie współwystępującego ADHD może być znacznie utrudnione. Wynika to między innymi ze zjawiska określanego jako **diagnostic overshadowing** (przysłanianie diagnostyczne), czyli przypisywania wszystkich trudności wyłącznie ASD, oraz z wypracowanych przez wiele lat mechanizmów kompensacyjnych. Autystyczna potrzeba rutyny, perfekcjonizm i sztywne strategie organizacji mogą skutecznie maskować typowe objawy ADHD. Z zewnątrz taka osoba może sprawiać wrażenie bardzo dobrze zorganizowanej, podczas gdy utrzymanie tego poziomu funkcjonowania wymaga ogromnego wysiłku i stałej samokontroli. W praktyce oznacza to, że problemy z funkcjami wykonawczymi nie znikają – są jedynie kompensowane. Z tego względu standardowe narzędzia diagnostyczne, zwłaszcza testy komputerowe oceniające uwagę czy kwestionariusze oparte głównie na widocznych objawach, mogą u części osób dawać wyniki fałszywie ujemne. Szczególnie dotyczy to osób z wysokim IQ, które potrafią wykorzystywać swoje zasoby poznawcze do nadrabiania deficytów. Dlatego pojedynczy prawidłowy wynik testu nie wyklucza ADHD. Współczesna diagnostyka coraz większy nacisk kładzie na szczegółowy wywiad kliniczny oraz analizę funkcjonowania w codziennym życiu. Istotne jest nie tylko to, **czy dana osoba jest zorganizowana**, ale **jakim kosztem psychologicznym osiąga ten efekt**. Różnicowanie pomiędzy autystyczną potrzebą rutyny a paraliżem wykonawczym w ADHD opiera się przede wszystkim na analizie mechanizmu trudności. W ASD rutyna pełni głównie funkcję zapewnienia przewidywalności i zmniejszenia napięcia. W ADHD natomiast struktura często jest sposobem kompensowania trudności z inicjowaniem działań, przełączaniem uwagi i organizacją. W praktyce oba mechanizmy mogą współwystępować, dlatego ich rozróżnienie wymaga całościowej oceny przez doświadczonego specjalistę. W przypadku osób z ASD i wysokim potencjałem intelektualnym rozpoznanie ADHD powinno opierać się na kompleksowej ocenie klinicznej, a nie wyłącznie na wynikach pojedynczych testów czy kwestionariuszy. Dzięki temu można uniknąć zarówno przeoczenia współwystępującego ADHD, jak i błędnego przypisania wszystkich trudności wyłącznie spektrum autyzmu.
Dzień dobry. Jako psycholożka powiedziałabym, że tak — u osoby dorosłej z ASD, wysokim IQ i bardzo rozwiniętymi strategiami kompensacyjnymi ADHD może być znacznie mniej widoczne z zewnątrz, niż wynikałoby to z rzeczywistego poziomu trudności. Nie powiedziałabym jednak, że rutyna „całkowicie przykrywa” ADHD w sensie diagnostycznym. Raczej może sprawić, że objawy są ukryte pod ogromnym kosztem organizacyjnym. To jest właśnie jeden z problemów związanych z maskowaniem i diagnostic overshadowing: klinicysta może zobaczyć autyzm, perfekcjonizm, sztywność i dobrą organizację, a nie zauważyć, że ta organizacja jest formą kompensacji dla trudności z funkcjami wykonawczymi. Przykładowo ktoś może być zawsze punktualny, ale tylko dlatego, że: - ustawia wiele alarmów, - wychodzi godzinę wcześniej, - obsesyjnie kontroluje czas, - panicznie boi się spóźnienia, - układa dzień z minimalnym marginesem spontaniczności, - po każdym intensywnym dniu jest skrajnie wyczerpany. Na zewnątrz wygląda „bardzo zorganizowanie”. Klinicznie ważne jest jednak pytanie: ile wysiłku kosztuje utrzymanie tej organizacji i co się dzieje, gdy system zostanie zakłócony. Podobnie z wysokim IQ. Dobra inteligencja może długo kompensować problemy z pamięcią roboczą, organizacją, planowaniem czy uwagą. Taka osoba potrafi nadrobić zdolnościami poznawczymi to, czego nie robi automatycznie. Często trudności stają się bardziej widoczne dopiero wtedy, gdy rosną wymagania: studia, praca, samodzielne mieszkanie, wielozadaniowość. Ważna kwestia dotycząca testów komputerowych: test ciągłości uwagi, nawet jeśli wypada prawidłowo, nie wyklucza ADHD. Takie narzędzia mogą być pomocnicze, ale nie są samodzielnym testem diagnostycznym. W warunkach badania osoba może przez kilkanaście czy kilkadziesiąt minut bardzo silnie się mobilizować, szczególnie gdy zadanie jest nowe, ma jasno określone zasady i odbywa się w cichym gabinecie. To jest zupełnie inna sytuacja niż codzienne zarządzanie życiem przez 16 godzin. Dlatego przy podejrzeniu ADHD u osoby z ASD bardziej interesowałoby mnie nie tylko: „czy potrafi się Pan/Pani skoncentrować?” ale: „czy potrafi Pan/Pani regulować uwagę zgodnie z potrzebą?” To bardzo ważne rozróżnienie. Osoba z ADHD może być zdolna do wielogodzinnego hiperfokusu przy interesującym zadaniu, a jednocześnie przez godzinę nie móc rozpocząć prostego telefonu lub napisania wiadomości. Również ustrukturyzowany wywiad może być mylący, jeśli zostanie przeprowadzony zbyt powierzchownie. Jeśli pytanie brzmi tylko: „czy spóźnia się Pan do pracy?” — pacjent odpowie „nie”. Ale dobre pogłębienie brzmi: „co musi Pan zrobić, żeby się nie spóźnić?” „ile alarmów Pan ustawia?” „czy bez harmonogramu funkcjonowanie się rozpada?” „co się dzieje, kiedy plan zostaje zmieniony?” „czy organizacja jest naturalna, czy wymaga ciągłego świadomego kontrolowania siebie?” W diagnostyce dorosłych z ASD trzeba więc oceniać nie tylko końcowy rezultat, ale również koszt kompensacji. Jeśli chodzi o różnicowanie „paraliżu wykonawczego” od autystycznej potrzeby rutyny, zwykle patrzy się na funkcję zachowania. W ASD rutyna często służy przewidywalności, redukcji niepewności, regulacji sensorycznej i utrzymaniu poczucia bezpieczeństwa. Zmiana planu sama w sobie może być bardzo obciążająca. W ADHD problem częściej dotyczy uruchomienia działania, utrzymania celu w pamięci, przełączania się między zadaniami, zarządzania czasem i priorytetami. Osoba może bardzo chcieć coś zrobić i jednocześnie godzinami nie być w stanie rozpocząć. Przy współwystępowaniu obu zaburzeń może powstać paradoks: „potrzebuję bardzo ścisłej rutyny, żeby funkcjonować, ale jednocześnie mam ogromny problem z jej samodzielnym realizowaniem”. To jest klinicznie bardzo charakterystyczny obraz i nie należy go automatycznie interpretować jako „to tylko autyzm”. W dobrej diagnostyce szczególnie ważne są: - historia funkcjonowania od dzieciństwa, ponieważ ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym; - objawy w więcej niż jednym środowisku; - informacje od rodziny, jeśli są dostępne; - stare świadectwa, opinie nauczycieli, opisy zachowania z dzieciństwa; - ocena funkcji wykonawczych w codziennym życiu, nie tylko podczas testu; - analiza strategii kompensacyjnych; - ocena kosztu funkcjonowania; - różnicowanie z lękiem, depresją, OCD, zaburzeniami snu i skutkami przewlekłego przeciążenia; - osobna ocena tego, co lepiej tłumaczy ASD, a co ADHD. Warto również pamiętać, że współwystępowanie ASD i ADHD nie jest obecnie traktowane jako coś wzajemnie wykluczającego. U jednej osoby mogą występować oba profile neurorozwojowe. Najbardziej trafne pytanie diagnostyczne brzmi więc nie: „czy ta osoba wygląda na chaotyczną?” tylko: „czy bez zewnętrznych struktur, skryptów, hiperkompensacji i ogromnego wysiłku pojawia się trwały wzorzec trudności z regulacją uwagi, inicjacją, organizacją, pamięcią roboczą, czasem i kontrolą działania?” Jeśli odpowiedź brzmi „tak”, wtedy ADHD nadal pozostaje realną hipotezą, nawet u osoby bardzo inteligentnej, perfekcyjnej i pozornie świetnie zorganizowanej. W zespole EMITBERG możemy również przeprowadzić konsultację diagnostyczną właśnie w takim bardziej złożonym profilu, czyli ASD + podejrzenie ADHD + wysoki potencjał intelektualny, ze zwróceniem uwagi nie tylko na widoczne objawy, ale także na maskowanie, strategie kompensacyjne i koszt funkcjonowania.
Dzień dobry. Wysokie zdolności poznawcze, rutyna ani rozpoznanie autyzmu nie wykluczają ADHD, ale nie są też dowodem na jego „ukrytą” obecność. Nie można przyjąć zasady, że autystyczne skrypty całkowicie przykrywają ADHD. Warto natomiast zbadać, ile wysiłku wymaga utrzymanie harmonogramu i co dzieje się w mniej uporządkowanych sytuacjach. Prawidłowy wynik komputerowego testu uwagi sam nie wyklucza ADHD, a nieprawidłowy go nie potwierdza. Rzetelny wywiad obejmuje więcej niż widoczny chaos: konkretne objawy od dzieciństwa, ich wpływ na funkcjonowanie w różnych obszarach oraz inne możliwe wyjaśnienia. Sam „paraliż wykonawczy” nie rozstrzyga między ADHD, autyzmem, lękiem czy przeciążeniem. Na konsultację warto przygotować przykłady trudności z rozpoczynaniem i kończeniem zadań, opis stosowanych ułatwień oraz, jeśli są dostępne, informacje z dzieciństwa. Specjalista doświadczony w diagnozowaniu obu zaburzeń powinien wyjaśnić, które kryteria są spełnione i na jakiej podstawie, także gdy ostatecznie nie rozpozna ADHD.
Dzień dobry. Porusza Pan bardzo istotny problem diagnostyczny, który jest coraz lepiej rozpoznawany w psychiatrii i psychologii klinicznej. Odpowiedź na główne pytanie brzmi tak, objawy ADHD mogą być skutecznie maskowane przez strategie kompensacyjne, wysoki potencjał intelektualny oraz charakterystyczną dla części osób autystycznych potrzebę struktury i przewidywalności. Co ważne, zwracają na to uwagę również polskie rekomendacje diagnostyki ADHD u dorosłych, zaktualizowane w 2025 roku. Proszę wyobrazić sobie osobę, która nigdy się nie spóźnia, perfekcyjnie prowadzi kalendarz i realizuje wszystkie obowiązki. Z zewnątrz funkcjonuje znakomicie. Nie wiemy jednak, czy osiąga to swobodnie, czy kosztem ogromnego wysiłku, wielogodzinnego planowania, napięcia i wyczerpania. Właśnie ta różnica może mieć znaczenie diagnostyczne. W przypadku współwystępowania ASD i ADHD szczególnie istotne jest odróżnienie potrzeby przewidywalności od trudności w samoregulacji. Osoba autystyczna może potrzebować określonego porządku, ponieważ zmiany wywołują dyskomfort lub przeciążenie. Natomiast przy ADHD może występować trudność z rozpoczęciem, organizowaniem czy podtrzymaniem działania, nawet jeśli osoba doskonale wie, co i kiedy powinna zrobić. Oba mechanizmy mogą oczywiście współistnieć, a trudności wykonawcze występują również w samym ASD. Ma Pan również rację, wskazując możliwość wyników fałszywie ujemnych. Prawidłowy wynik komputerowego testu uwagi nie wyklucza ADHD. Podobnie ujemny wynik badania przesiewowego nie powinien automatycznie kończyć diagnostyki, jeśli wywiad kliniczny nadal wskazuje na istotne trudności. Ustrukturyzowany wywiad, taki jak DIVA-5, pozostaje wartościowym narzędziem, ale jego jakość zależy od interpretacji odpowiedzi przez doświadczonego diagnostę. Nie powinien sprowadzać się do mechanicznego odhaczania objawów. W takim przypadku szczególne znaczenie ma historia funkcjonowania od dzieciństwa, zachowanie w różnych środowiskach, koszty utrzymywania codziennej organizacji oraz to, co dzieje się, gdy wypracowane strategie przestają wystarczać. Trzeba również uwzględnić inne możliwe przyczyny trudności, w tym lęk, przeciążenie i perfekcjonizm. Dlatego przy współwystępującym ASD i wysokim potencjale intelektualnym rekomendowałbym diagnostykę prowadzoną przez specjalistów mających doświadczenie w obu zaburzeniach neurorozwojowych, najlepiej z możliwością połączenia oceny psychiatrycznej i psychologicznej. Najważniejsze jest bowiem nie tylko ustalenie, czy dana osoba radzi sobie z obowiązkami, ale również jakim kosztem to osiąga i czy jej pozornie dobre funkcjonowanie nie przesłania rzeczywistych trudności. Robert J Błaszczyk
Podobne pytania
- Dzień dobry, mam takiego kolege, który mieszka 6 km od mojej rodzimej miejscowości. Za każdym razem
Witam serdecznie. Stanęła przed mną Ciężka sytuacja. Mam w weekend urodziny i mąż zabiera mnie na w
Dzien dobry!! Jestem samotną matką niepełnosprawnego synka który jest fizycznie i umysłowo chory, k
Mój partner ogląda porno i się masturbuje nie chce się kochać bo twierdzi że to przez nasze kłótnie
Dzień dobry chciala bym porozmawiać co robić mam przyjaciela co oby dwoje cos czujemy do siebie , ni
Wciąż szukasz odpowiedzi? Zadaj nowe pytanie
Wszystkie treści, w szczególności pytania i odpowiedzi, dotyczące tematyki medycznej mają charakter informacyjny i w żadnym wypadku nie mogą zastąpić diagnozy medycznej.


