mgr Joanna Wachowicz

Dzień dobry.

Zacznę od rzeczy, którą łatwo przeoczyć we własnej historii: cztery lata abstynencji to bardzo dużo. Nawet jeśli ma Pan poczucie, że niczego nie wyniósł z terapii, to nie jest efekt, który utrzymuje się sam. To pana zasluga.

Teraz do sedna. Pisze Pan, że wie, iż ten lęk jest nieadekwatny i nieracjonalny — i że to nic nie zmienia. To jest najważniejsze zdanie w całej Pana wiadomości.

Sekwencja wygląda zwykle tak: najpierw pojawia się myśl albo przekonanie — „zaraz ją stracę", „nie mogę ufać", „coś jest nie tak". Potem uruchamia się emocja. A na końcu reaguje ciało: napięcie, pobudzenie, impuls do sprawdzenia, potrzeba natychmiastowego zapewnienia.

Problem polega na tym, że Pan pracuje na samym początku tego łańcucha — na poziomie rozumowania. Rozpoznaje Pan, że myśl jest nieracjonalna, i próbuje ją podważyć argumentami. A ona nie bierze się z rozumu, więc rozumem się jej nie usuwa. Można ją na chwilę uciszyć, ale wraca — bo to, co ją wytwarza, leży głębiej i nadal tam jest.

Dlatego wgląd nie przynosi ulgi. To nie jest Pana porażka ani dowód na to, że terapia była zmarnowana. To jest niedopasowanie poziomu pracy do tego, gdzie naprawdę siedzi przyczyna.

To samo tłumaczy, dlaczego zapewnienia od partnerki działają tak krótko. Zapewnienie odpowiada na treść myśli, a nie na jej źródło. Ulga trwa kilka minut, potem wszystko wraca i trzeba prosić znowu. Stąd błędne koło, w którym oboje jesteście coraz bardziej wyczerpani, a Pan dokłada do tego poczucie winy.

Pisze Pan też, że nie potrafi określić, co czuje. Przy tak wysokim napięciu to norma, nie deficyt. Kiedy organizm jest w pobudzeniu, dostęp do nazywania emocji zawęża się jako jeden z pierwszych. Rozpoznawanie uczuć wraca dopiero po obniżeniu napięcia — nie przed.

I dlatego praca, która moim zdaniem ma tu sens, przebiega inaczej niż to, co Pan już przeszedł. Nie polega na analizowaniu lęku ani na przekonywaniu siebie, że jest nieuzasadniony. Polega na dotarciu do tego, co pod nim leży, i na przepracowaniu tego na poziomie ciała i emocji — przez rzeczywiste poczucie tego, co zostało niedomknięte, i uwolnienie tego, zamiast kolejnego rozumowego rozbrojenia. Kiedy przyczyna zostaje rzeczywiście domknięta, myśl przestaje wracać. Nie dlatego, że nauczył się Pan lepiej z nią dyskutować — tylko dlatego, że przestała mieć z czego powstawać.

Co proponuję konkretnie — trzy kroki.

1. Wrócić do psychiatry. Zarówno stymulanty, jak i SSRI oraz NDRI były u Pana źle tolerowane, a obecnie przyjmuje Pan tylko trazodon na sen. To sytuacja do omówienia z lekarzem i tylko on może zdecydować, co dalej. To nie jest decyzja do podejmowania samodzielnie ani na podstawie odpowiedzi w internecie.

2. Wrócić do pracy nad sobą, ale na innym poziomie niż poprzednio. Tamta terapia dotyczyła uzależnienia i pracowała narzędziami poznawczymi. Teraz temat jest inny: lęk w relacji, potrzeba zapewnień, impulsywność, trudność z rozpoznawaniem emocji.

Warto powiedzieć to wprost już na pierwszej konsultacji:

„Chcę pracować nad lękiem w relacji, potrzebą zapewnień i impulsywnością. Rozumiem już, skąd to się bierze — potrzebuję pracy, która idzie głębiej niż analiza myśli. Mam ADHD i trudności z pamięcią, więc potrzebuję też pracy uporządkowanej."

Ta ostatnia część jest równie ważna. Przy ADHD i kłopotach z pamięcią warto od początku poprosić o krótkie podsumowanie na koniec sesji i jedną konkretną rzecz do zrobienia między spotkaniami. To nie jest nadmierne wymaganie — to dostosowanie formy pracy do tego, jak Pan funkcjonuje.

Spotkania raz na dwa–trzy tygodnie mogą przy takiej pracy w zupełności wystarczyć. Poprzednia terapia mogła nie zadziałać nie dlatego, że było jej za mało, tylko dlatego, że pracowała na poziomie, który u Pana nie jest tym właściwym.

3. Zasada na trudne rozmowy: najpierw regulacja, potem rozmowa. Kiedy poczuje Pan, że lęk narasta, proszę nie rozmawiać w tym momencie. Można powiedzieć partnerce wprost:

„Czuję, że jestem teraz w lęku i mogę zareagować impulsywnie. Wrócę do tej rozmowy za pół godziny."

W tym czasie warto zrobić coś z ciałem — krótki spacer albo wydłużenie wydechu tak, żeby był dłuższy niż wdech, przez minutę lub dwie. To nie jest unikanie rozmowy. To przesunięcie jej na moment, w którym będzie Pan miał do niej dostęp.

Terapia par może pomóc, ale raczej później, gdy będzie Pan miał własne narzędzia. Inaczej wejdzie Pan tam z tym samym poziomem pobudzenia i rozmowa potoczy się tak samo jak w domu.

To, że poprzednia terapia nie przyniosła tego, czego Pan oczekiwał, nie znaczy, że nic się nie da zrobić. Znaczy, że praca dotyczyła innego obszaru niż ten, który dziś najbardziej boli.

Serdecznie pozdrawiam.

Dzień dobry.

Zacznę od rzeczy, która w Pana opisie jest najważniejsza, a łatwo ją przeoczyć: ten lęk nie pojawia się wtedy, gdy nie chce się Panu pracować. Pojawia się dokładnie wtedy, gdy zbliża się moment rozpoczęcia. To bardzo istotne rozróżnienie — bo mówi, że problemem nie jest motywacja. Motywację Pan ma i sam Pan o niej pisze.

Chcę zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz. Ten schemat powtórzył się przy różnych miejscach pracy. To znaczy, że nie chodzi o konkretną firmę, konkretne stanowisko ani konkretnych ludzi. Coś, co jest w Panu, uruchamia się za każdym razem w tym samym momencie. Dlatego zmiana pracodawcy tego nie rozwiązuje i nie rozwiąże.

Moim zdaniem ten lęk nie dotyczy pracy. Dotyczy tego, co rozpoczęcie pracy uruchamia — najczęściej jest to lęk przed oceną i przed tym, co Pan sam o sobie pomyśli, jeśli nie da rady. Praca jest tylko sytuacją, w której to się włącza. Sama w sobie nie jest przyczyną.

To tłumaczy, dlaczego najgorsza jest noc przed pierwszym dniem. W tym momencie nie ma jeszcze żadnych faktów — nie wie Pan, jak będzie, jacy będą ludzie, czy sobie poradzi. Umysł wypełnia tę pustkę scenariuszami, uruchamia się emocja, a ciało reaguje tak, jakby zagrożenie było realne i obecne. Stąd bezsenność. To nie jest rozdmuchiwanie problemu ani brak opanowania. To jest reakcja na zagrożenie, którego jeszcze nie ma, ale które organizm już przeżywa.

I dlatego rezygnacja przynosi natychmiastową ulgę. Napięcie znika w jednej chwili — bo znika sytuacja, która je wywoływała. Tyle że kilka godzin później przychodzą wyrzuty sumienia, a wraz z nimi nowa myśl: znowu nie dałem rady. Ta myśl zostaje i przy następnej próbie dokłada się do lęku. Dlatego z każdym kolejnym podejściem jest trudniej, a nie łatwiej.

Chcę to powiedzieć wprost: to nie jest lenistwo ani słabość charakteru. To mechanizm, który się utrwalił i sam siebie napędza. Silną wolą rzadko daje się go przerwać, bo silna wola działa na poziomie decyzji, a to, co się dzieje, nie zaczyna się od decyzji.

Co proponuję.

Konsultacja psychologiczna, z jasno nazwanym celem. Nie ogólnie „mam lęk", tylko konkretnie: co uruchamia się we mnie tuż przed rozpoczęciem pracy i skąd to się bierze. To jest inne postawienie sprawy niż praca nad samą pracą — i moim zdaniem właściwe, bo przyczyna nie leży w pracy.

Warto szukać osoby, która pracuje nie tylko na poziomie myśli i technik radzenia sobie z napięciem, ale sięga do tego, co pod tym leży. Analizowanie lęku i przekonywanie siebie, że jest nieuzasadniony, zwykle nie wystarcza, jeśli źródło zostaje nietknięte — a Pan już wie, że ten lęk jest nieproporcjonalny, i nic to nie zmienia.

Konsultacja psychiatryczna, jeśli napady paniki i bezsenność są nasilone. Nie po to, żeby od razu brać leki. Po to, żeby ktoś ocenił całość — zwłaszcza sen, bo noc bez snu przed pierwszym dniem praktycznie przesądza o tym, co wydarzy się rano. Sam niewyspany organizm nie ma czym znieść napięcia.

Jedna rzecz na najbliższą próbę. Kiedy poczuje Pan, że napięcie narasta wieczorem przed startem, proszę spróbować wydłużyć wydech tak, żeby był dłuższy niż wdech — na przykład wdech na trzy, wydech na sześć — przez dwie, trzy minuty. To nie usunie przyczyny i nie zastąpi pracy nad nią. Obniża natomiast pobudzenie na tyle, że łatwiej zasnąć. A sen w tej konkretnej sytuacji decyduje o bardzo dużym kawałku następnego dnia.

Czternaście miesięcy to długo i rozumiem, że ma Pan już poczucie, że coś jest z Panem nie tak. Ale z tego, co Pan opisuje, wynika co innego: wielokrotnie Pan próbował, mimo że za każdym razem wiedział, ile to będzie kosztowało. To nie jest opis osoby, która się poddała.

Serdecznie pozdrawiam.