W mojej rodzinie od dłuższego czasu jest ogromny problem z komunikacją. Największy jest między moją

To, czym się Pani podzieliła wiele mówi o tym, jak bardzo chciałaby Pani wesprzeć mamę i babcię w ich trudnościach, z jakimi się mierzą. Napisała Pani, że na ten moment obie kobiety nie chcą iść na terapię. Warto byłoby zatem w pierwszej kolejności zatroszczyć się o własne potrzeby i sprawdzić czy terapia indywidualna byłaby tutaj taką bazą by zobaczyć sytuację z szerszej perspektywy, z towarzyszeniem specjalisty. Widzę też już pierwsze kroki, które Pani chce podjąć, to znak, że zmiany są możliwe tak, by życie Pani układało się pomyślnie i problem, z którym teraz Pani jest stał się z czasem coraz mniejszy.

Opisana sytuacja wskazuje na długotrwałe funkcjonowanie w silnie obciążającym systemie rodzinnym, w którym występuje przewlekły konflikt międzypokoleniowy, wysoki poziom napięcia emocjonalnego oraz brak bezpiecznej komunikacji. Z psychologicznego punktu widzenia nie mamy do czynienia z pojedynczym „problemem komunikacyjnym”, lecz z utrwalonym sposobem regulowania emocji w rodzinie, który obejmuje manipulację, nadmierną czujność, interpretowanie intencji innych jako wrogich oraz przerzucanie odpowiedzialności. W tak funkcjonującym systemie osoba najbardziej refleksyjna i wrażliwa często przejmuje rolę regulatora napięcia, co prowadzi do przeciążenia, drażliwości i poczucia wyczerpania.

Reakcje, które Pani u siebie obserwuje – w tym nadmierna irytacja i szybkie pobudzanie się emocjonalne – nie są cechą temperamentu ani „złym charakterem”, lecz konsekwencją długotrwałego stresu relacyjnego i funkcjonowania w warunkach braku przewidywalności oraz bezpieczeństwa emocjonalnego. Jest to typowy obraz przeciążonego układu nerwowego, który przez długi czas pozostawał w gotowości do obrony. Przenoszenie napięcia z domu rodzinnego do relacji partnerskiej dodatkowo potwierdza, że obecna sytuacja zaczyna oddziaływać na kolejne obszary Pani życia.

W odniesieniu do form leczenia warto zaznaczyć, że terapia rodzinna lub wspólne spotkania terapeutyczne wymagają minimalnej gotowości wszystkich uczestników do wzięcia odpowiedzialności za własny udział w konflikcie. W sytuacji, w której kluczowi członkowie rodziny nie widzą potrzeby zmiany po swojej stronie i nie wyrażają zgody na terapię, tego typu rozwiązania są na ten moment mało realne i nierzadko prowadzą do dalszej eskalacji napięcia. Również model jednego terapeuty prowadzącego osobne rozmowy z różnymi członkami rodziny wymaga jasnego kontraktu i zgody wszystkich stron, których obecnie brakuje.

Najbardziej adekwatną i realną formą wsparcia na tym etapie jest indywidualna psychoterapia skoncentrowana na Pani doświadczeniu, reakcjach emocjonalnych oraz wpływie systemu rodzinnego na sposób przeżywania i wchodzenia w relacje. Szczególnie pomocna bywa terapia poznawczo-behawioralna wzbogacona o elementy terapii schematów, która pozwala nie tylko pracować nad bieżącymi objawami, takimi jak drażliwość czy napięcie, lecz także rozpoznawać i modyfikować głębiej utrwalone schematy funkcjonowania powstałe w relacjach rodzinnych, w tym nadmierną odpowiedzialność, czujność wobec konfliktu czy tendencję do regulowania emocji innych kosztem siebie.

Tego rodzaju praca terapeutyczna sprzyja budowaniu zdrowszych granic, zmniejszeniu poczucia winy związanego z dystansowaniem się od konfliktów oraz stopniowemu obniżaniu chronicznego pobudzenia emocjonalnego. Może również stanowić istotne wsparcie w procesie przygotowania się do wyprowadzki, która – choć bardzo ważna i potencjalnie odciążająca – nie zawsze automatycznie usuwa utrwalone wzorce reagowania i napięcia emocjonalne.

Warto jednocześnie podkreślić, że decyzje babci i mamy dotyczące terapii nie pozostają pod Pani wpływem i nie są Pani odpowiedzialnością. Próby „ratowania” całego systemu rodzinnego w pojedynkę prowadzą do dalszego wyczerpania, natomiast skoncentrowanie się na własnym funkcjonowaniu jest najbardziej konstruktywnym i zdrowym kierunkiem działania.

Poszukiwanie indywidualnej pomocy psychoterapeutycznej w tej sytuacji nie jest oznaką słabości, lecz adekwatną reakcją na wieloletnie przeciążenie emocjonalne i realną próbą przerwania błędnego koła napięcia, które obecnie obejmuje zarówno relacje rodzinne, jak i partnerskie.

Sytuacja, którą Pani opisuje, brzmi naprawdę trudno i przykro mi, że doświadcza Pani takiego obciążenia. Niestety, nie ma Pani wpływu na decyzje mamy czy babci dotyczące rozpoczęcia terapii, jeśli same nie wyrażają takiej chęci. To, na co ma Pani realny wpływ i o co może Pani zadbać już teraz, to wsparcie terapeutyczne dla siebie - i bardzo do tego zachęcam, aby otrzymała Pani potrzebną pomoc i przestrzeń do wzmocnienia własnych zasobów.

Odnosząc się do Pani pytania: zgodnie z zasadami etyki jeden psycholog nie może prowadzić terapii indywidualnej z osobami, które pozostają ze sobą w bliskiej relacji rodzinnej. Oznacza to, że gdyby każda z Was zdecydowała się na indywidualny proces, powinien on odbywać się u oddzielnych specjalistów.

Witam Panią serdecznie,
Z tego co Pani pisze, widać zarówno Pani dużą świadomość odnośnie trudności z jakimi mierzy się obecnie Pani oraz Pani rodzina, jak też Pani zaangażowanie i dużą potrzebę pomocy sobie, jak i swoim najbliższym. Można z tego wyciągnąć wniosek, że jest Pani osobą wrażliwą, empatyczną, dla której rodzina stanowi swego rodzaju wartość, którą warto chronić. W sytuacjach konfliktowych, zazwyczaj każda ze stron ma swoje racje oraz potrzeby i wartości, które pragnie chronić. Trud w dochodzeniu do porozumienia polega jednak na umiejętności brania odpowiedzialności za swój 'wkład' w zaistniałą sytuację problemową oraz gotowości do usłyszenia, zrozumienia i uszanowania perspektywy drugiej strony. Tym, co sprzyja konstruktywnej komunikacji, jest atmosfera bezpieczeństwa, pozbawiona krytyki, ocen czy lęku przed odrzuceniem. Będąc jednak "zanurzonym" w "kotle" emocji, powstających za sprawą napiętych relacji rodzinnych, trudno jest osiągnąć taki poziom dystansu, by móc przestać reagować ciągle w "ten sam" sposób, na "te same" wzorce komunikacji czy zachowań, których doświadczamy ze strony najbliższych. W sytuacji, w której tylko/głównie Pani dostrzega potrzebę pomocy z zewnątrz, dobrym rozwiązaniem byłoby zapewne wykonanie tego pierwszego kroku tj. pójście za swoją potrzebą i zgłoszenie się po pomoc do psychologa/psychoterapeuty. Gdy uzyska Pani wsparcie dla siebie, pisze Pani bowiem -"jestem bardzo zmęczona sytuacją w domu...", "brakuje mi już siły..." - będzie Pani mogła złapać odpowiedni dystans, do przyjrzenia się swojej rodzinnej sytuacji z innej perspektywy. Być może dzięki temu, uda się Pani odnaleźć nowe rozwiązania, które wcześniej były dla Pani nieosiągalne. Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach opiera się m.in.na założeniu, że jeśli coś nie działa/przestało działać, należy zacząć robić coś innego, by uzyskać nowy rezultat (zmianę). Wedle TSR, każda mikrozmiana uruchamia spiralę większych zmian. Najmniejsza więc zmiana np. w Pani reakcjach (na "tą samą" sytuację), paradoksalnie może wprowadzić zmianę w całym Pani systemie rodzinnym. Warto więc zacząć od czegoś, na co ma Pani wpływ, czyli od Siebie. W dalszym etapie, możliwym będzie rozważenie kontynuacji terapii z pozostałymi członkami rodziny.
Życzę Pani powodzenia i wytrwałości,
K.M.Sowińska