Dzień dobry Jak nazwać kobietę w podeszłym wieku, mieszkającą ze swoim dzieckiem, jak nazwać jej

Dzień dobry Jak nazwać kobietę w podeszłym wieku, mieszkającą ze swoim dzieckiem, jak nazwać jej zachowanie, jak wytłumaczyć i zrozumieć jej zachowanie, gdy próbuje w różnych sytuacjach przeforsować swoje zdanie w gospodarstwie domowym, narzucić swoje zasady postąpienia w nich? Gdy się to nie udaje, to twierdzi, że ją przykrość spotyka, że jest nierozumiana, a gdy to nie działa na otoczenie, to uważa siebie za złą osobę, przeprasza wszystkich za wszystko co złego zrobiła, twierdzi że nie zasługuje na żadne prezenty, że nie będzie się już w nic wtrącać, że jest najgorsza. Robi z siebie – nie wiem jak to nazwać - cierpiętnicę i męczennicę. Sztuczna inteligencja wskazała, że to nieuświadomiona manipulacja emocjonalna nie wprost, że cierpienie jest narzędziem wpływu, że to szantaż emocjonalny, dążenie do kontroli przez słabość. Przyczynami podobno są: utrata kontroli nad życiem i zależność od innych oraz mniejsze znaczenie społeczne. Jest to strategia przetrwania przez zwrócenie na siebie uwagi jako cierpiącej. Pozdrawiam Bernadeta

6 odpowiedzi


Dzień dobry Pani Bernadeto, sztuczna inteligencja nie jest człowiekiem i nie wie że posiadamy około 500 emocji, z czego znamy tylko podstawy. To co Pani opisała to wieloczynnikowość. Związane to może być z różnymi płaszczyznami życia. Polecam grę systemową w postaci kawałka papieru, najlepiej brystolu, dwóch pionek oraz kostki. Gra nazywa się niezrozumienie. Proszę dopisywać na brystolu lub kartce papieru kwestie związane z niezrozumieniem tego co Pani partnerka robi. Wówczas zrozumie Pani przez grę a przy tym rozmowę z czym boryka się Pani partnerka. Jeśli to pomoże i uda się Państwu wspólnie dojść do trudności to polecam dobrego psychoterapeutę systemowego pracującego na tu i teraz by nie cofać się do tego co było a co jest aktualnie. Pozdrawiam

mgr Patryk Gonder

mgr Patryk Gonder

psychoterapeuta

Rydułtowy

Umów wizytę

Szukasz psychologa?

Pierwsza sesja wprowadzająca za darmo z Terapia by ZnanyLekarz

Wypełnij formularz
Znajdź eksperta

To, co Pani opisuje, najbezpieczniej nazywać nie „nazwą osoby”, tylko wzorcem komunikacji i regulacji emocji. U części osób (także w wieku starszym) w sytuacji spadku poczucia sprawczości pojawiają się próby odzyskania wpływu: najpierw przez narzucanie zasad („ma być tak”), a gdy spotyka to opór – przez silne komunikaty emocjonalne („jest mi przykro”, „jestem nierozumiana”), a następnie przez samooskarżanie i dramatyczne uogólnienia („jestem najgorsza”, „za wszystko przepraszam”, „nic nie zasługuję”). To może działać jak wymuszenie emocjonalne/szantaż emocjonalny, ale często bywa nie w pełni świadome – jako nawykowy sposób radzenia sobie z lękiem, wstydem i poczuciem utraty kontroli. W praktyce pomocne bywa łączenie dwóch rzeczy naraz: 1) uznanie emocji, 2) postawienie spokojnej granicy. Przykład: „Widzę, że jest Ci przykro. Rozumiem to. Jednocześnie decyzja w tej sprawie jest taka: …”. Unikałbym wchodzenia w spór o „kto ma rację” w chwili eskalacji – lepiej wrócić do tematu w umówionym czasie. Warto też zadbać o „bezpieczny kawałek sprawczości” dla tej osoby: jasno ustalić, w jakich sprawach decyduje sama, a w jakich decyzje należą do domowników. Często napięcie spada, gdy są czytelne zasady i stały moment na zgłaszanie propozycji, zamiast ciągłego „przeforsowywania” na bieżąco. Jeśli pojawiają się wypowiedzi sugerujące myśli rezygnacyjne („nie chcę żyć”, „lepiej żebym zniknęła”), objawy depresji, gwałtowne zmiany zachowania, podejrzenie zaburzeń poznawczych lub nadużywanie leków/alkoholu – wtedy warto rozważyć konsultację lekarza/psychologa (nie tylko dla relacji, ale dla oceny stanu zdrowia).


AI faktycznie zwróciło uwagę na jeden z mechanizmów który tutaj może działać. Myślę że tego typu zachowania warto zawsze rozważać w pełniejszym kontekście. Ciekawi mnie również dlaczego to właśnie nazwanie tego zachowania jest dla Pani takie ważne - podejrzewam że może to być źródło Pani lub najbliższej osoby cierpienia... Pozdrawiam serdecznie.


Dzień dobry Pani Bernadeto, Bardzo dziękuję za zadanie cennego, ale również jednocześnie trudnego pytania. Odpowiem z perspektywy psychologa-psychoterapeuty, językiem neutralnym, opisowym i nienacechowanym osądem, tak aby nie wchodzić w narrację „atakującą” czy etykietującą opisywaną osobę.W psychologii mówimy raczej o wzorcu funkcjonowania interpersonalnego, a nie o „tym, kim ktoś jest”. W opisywanej sytuacji można mówić o: pośrednim stylu regulowania relacji zachowaniach opartych na wzbudzaniu poczucia winy strategii wpływu poprzez wyrażanie bezradności i cierpienia mechanizmach obronnych o charakterze regresyjnym silnej potrzebie zachowania sprawczości i znaczenia To są opisy procesów, nie diagnozy.Z klinicznego punktu widzenia takie zachowanie często nie służy manipulowaniu innymi, lecz: regulowaniu własnego napięcia emocjonalnego radzeniu sobie z lękiem przed utratą kontroli próbą odzyskania poczucia bycia ważną i potrzebną ochroną kruchego poczucia własnej wartości. Oczywiście nie jest to zachowanie prawidłowe, ale również może ono świadczyć o przeciążeniu emocjonalnym tej osoby, która wypowiada się o samej sobie w taki sposób. Jest to pośredni sposób regulowania relacji i poczucia wpływu, oparty na ekspresji bezradności i cierpienia, nasilający się w sytuacji utraty sprawczości. Jeśli Pani by potrzebowała wsparcia lub potrzebowałaby Pani rozwiania jakichś swoich wątpliwości, pozostaję do dyspozycji. Z wyrazami szacunku, Katarzyna Oberda, Psycholog, Psychoterapeuta w trakcie szkolenia.


Pani Bernadeto. Jak to nazwać? Najtrafniej mówić o: postawie wiktymizacyjnej (wchodzenie w rolę ofiary), nieuświadomionej manipulacji emocjonalnej, próbie kontroli przez bezradność i poczucie winy. To nie jest zła wola, lecz mechanizm obronny wynikający z utraty wpływu, zależności i obniżonego poczucia znaczenia. Jak rozumieć to zachowanie Schemat jest stały: Próba narzucenia swojego zdania. Gdy się nie uda – wycofanie, samobiczowanie, „jestem najgorsza”. Celem (często nieświadomym) jest odzyskanie wpływu przez wzbudzenie winy, a nie realne porozumienie. Co robić? Uznaj emocje, ale nie zmieniaj decyzji „Widzę, że jest Ci przykro. Decyzja pozostaje taka, jak ustaliliśmy.” Nie reaguj na samoponiżanie Nie zaprzeczaj, nie pocieszaj, nie tłumacz się. Stawiaj jasne granice „Twoje zdanie jest ważne, ale decyzja należy do mnie.” Nie wchodź w poczucie winy Granice to nie brak miłości, tylko dojrzała relacja. Kluczowe zdanie: To nie jest konflikt o zasady – to próba odzyskania wpływu przez emocje.


Dzień dobry Pani Bernadeto. Jako psycholożka powiedziałabym, że opisane zachowanie rzeczywiście można rozumieć jako pośredni sposób wpływania na otoczenie poprzez wzbudzanie poczucia winy, ale byłabym ostrożna z prostym określeniem tej osoby jako „manipulatorki”. Nie wiemy bowiem, na ile robi to świadomie. Sam schemat, który Pani opisuje, jest jednak bardzo czytelny: najpierw próba narzucenia własnego rozwiązania → sprzeciw domowników → poczucie odrzucenia → komunikaty typu „nikt mnie nie rozumie” → jeżeli to nie przynosi oczekiwanego efektu, przejście do: „jestem najgorsza”, „już nigdy się nie odezwę”, „na nic nie zasługuję”. Psychologicznie można to określić jako wchodzenie w rolę osoby skrzywdzonej lub męczennicy, indukowanie poczucia winy oraz próbę odzyskania wpływu pośrednio, poprzez emocje innych osób. Nie jest to diagnoza psychiatryczna ani nazwa zaburzenia osobowości. Dlaczego ktoś może tak reagować? Jedną z możliwości rzeczywiście jest utrata poczucia wpływu. Starsza osoba, która kiedyś: prowadziła dom, decydowała, organizowała rodzinę, była potrzebna dzieciom, może z wiekiem znaleźć się w sytuacji, w której to dorosłe dzieci podejmują decyzje. Dla niej sprzeciw: „mamo, zrobimy to inaczej” może nie oznaczać jedynie różnicy zdań. Może zostać przeżyty jako: „już się ze mną nie liczą”, „nie jestem potrzebna”, „straciłam swoją pozycję”, „teraz jestem tylko ciężarem”. Wtedy najpierw próbuje odzyskać kontrolę bezpośrednio: „Powinniście zrobić tak.” Kiedy to nie działa, może próbować odzyskać ją emocjonalnie: „Dobrze, już nigdy się nie odezwę.” A gdy rodzina zaczyna uspokajać: „Mamo, przecież jesteś ważna, nie mów tak…” pojawia się rezultat: uwaga rodziny wraca do niej. Jeżeli ten mechanizm działa wielokrotnie, może się utrwalać nawet całkowicie bez świadomego planowania manipulacji. Dlatego sformułowanie „kontrola przez słabość” może częściowo pasować Ale traktowałabym je jako opis mechanizmu, a nie etykietę człowieka. Ktoś może próbować kontrolować otoczenie poprzez: dominację, krzyk, rozkazy, ale można również próbować uzyskać wpływ poprzez: bezradność, cierpienie, obrażanie się, wywoływanie poczucia winy. Efekt bywa podobny: otoczenie zaczyna zmieniać własne decyzje, żeby dana osoba nie czuła się źle. „Jestem najgorsza” to również charakterystyczny zwrot w konflikcie Wyobraźmy sobie, że rodzina mówi: „Mamo, nie chcemy, żebyś decydowała za nas w tej sprawie.” Zdrowa odpowiedź mogłaby brzmieć: „Nie zgadzam się, ale rozumiem, że to wasza decyzja.” Natomiast: „Oczywiście. Jestem najgorsza. Już się nigdy do niczego nie odezwę. Niczego od was nie chcę.” zmienia temat. Rozmowa przestaje dotyczyć: „czy masz prawo decydować o tej konkretnej sprawie?” i zaczyna dotyczyć: „czy jesteś dobrą czy złą osobą?” Domownicy zaczynają wtedy pocieszać zamiast utrzymywać wcześniejszą granicę. I właśnie dlatego taki sposób komunikacji bywa skuteczny. Jak reagować? Najważniejsze jest uznanie emocji bez rezygnowania z własnej decyzji. Na przykład: „Mamo, rozumiem, że jest Ci przykro, że zdecydowaliśmy inaczej. Ale to nie oznacza, że uważamy Cię za złą osobę. W tej sprawie jednak decyzja pozostaje taka, jak ustaliliśmy.” Jeżeli odpowiada: „Dobrze, już nigdy w nic się nie będę wtrącała.” można powiedzieć: „Nie powiedzieliśmy, że masz się nigdy nie odzywać. Powiedzieliśmy, że w tej konkretnej sprawie decyzję podejmujemy sami.” Jeżeli: „Nie zasługuję już na żadne prezenty.” odpowiedź może brzmieć: „To nie ma związku z prezentami ani z tym, czy Cię kochamy. Rozmawiamy o jednej konkretnej sytuacji.” To jest bardzo skuteczna zasada: nie dać konfliktowi przejść z poziomu konkretnej sprawy na poziom całkowitej wartości człowieka. Nie trzeba natomiast godzinami jej przekonywać, że jest wspaniała Bo wtedy nieświadomie utrwala się sekwencja: „czuję utratę wpływu → przedstawiam siebie jako skrzywdzoną → rodzina natychmiast mnie uspokaja → odzyskuję uwagę i wpływ”. Można okazać ciepło, ale pozostać przy granicy. „Kochamy Cię i jesteś ważna. A jednocześnie tej decyzji nie zmienimy.” Te dwie rzeczy mogą istnieć jednocześnie. Warto też przyjrzeć się podziałowi ról w domu Jeżeli starsza osoba mieszka z dorosłym dzieckiem, często nie jest jasne: kto właściwie „rządzi domem”? czyj jest dom? kto podejmuje decyzje finansowe? kto decyduje o gotowaniu, sprzątaniu, gościach, zakupach? w których sprawach starsza osoba zachowuje autonomię? Im bardziej te granice są rozmyte, tym więcej może powstawać konfliktów. Bardzo pomaga ustalenie: „W tych sprawach decydujesz Ty. W tych decydujemy wspólnie. A w tych decyzja należy do nas.” Starszej osobie również warto pozostawić realne obszary autonomii. Człowiekowi łatwiej zaakceptować granicę, kiedy nie ma poczucia, że został całkowicie pozbawiony wpływu na własne życie. Jednocześnie nie przypisywałabym wszystkiego charakterowi Jeżeli takie zachowanie pojawiło się dopiero w podeszłym wieku albo wyraźnie się ostatnio nasiliło, warto zwrócić uwagę również na zdrowie. Zmiana osobowości, większa drażliwość, podejrzliwość, sztywność myślenia, silna labilność emocjonalna czy trudności w ocenie sytuacji mogą czasami współwystępować z: depresją wieku podeszłego, lękiem, samotnością, przewlekłym bólem, działaniem leków, problemami ze snem, a czasem także początkiem zaburzeń poznawczych. Wtedy warto rozważyć konsultację u lekarza rodzinnego, geriatry lub specjalisty zajmującego się funkcjami poznawczymi, szczególnie jeżeli oprócz zmiany zachowania pojawiają się problemy z pamięcią, orientacją, finansami czy codziennym funkcjonowaniem. Jak więc nazwałabym to najbardziej neutralnie? Nie powiedziałabym: „to manipulantka”. Powiedziałabym: „W sytuacji utraty wpływu reaguje wchodzeniem w rolę osoby skrzywdzonej, wycofaniem i komunikatami wzbudzającymi poczucie winy. Jest to pośrednia strategia odzyskiwania wpływu, która może być w dużej mierze nieświadoma.” To moim zdaniem najlepiej oddaje opisany przez Panią mechanizm bez stawiania diagnozy. W ZESPOLE EMITBERG pracujemy również z takimi problemami rodzinnymi — szczególnie z granicami między dorosłymi dziećmi a rodzicami, opieką nad starszym członkiem rodziny, wzbudzaniem poczucia winy, nadmierną kontrolą i konfliktami wielopokoleniowymi. Możliwe są zarówno konsultacje stacjonarne, jak i online. Jako psycholożka podczas konsultacji pomogłabym przede wszystkim rozdzielić: co jest potrzebą starszej osoby, co zachowaniem kontrolującym, a gdzie rodzina nieświadomie wzmacnia cały mechanizm. Podobne tematy dotyczące granic, emocjonalnego szantażu, roli „ofiary”, relacji dorosłych dzieci z rodzicami i trudności wielopokoleniowych będziemy również omawiać na Instagramie EMITBERG. Najważniejsza zasada brzmi: można uznać, że komuś jest przykro, nie zmieniając swojej decyzji tylko po to, żeby przestał czuć przykrość. To właśnie pozwala być jednocześnie empatycznym i mieć zdrowe granice.

Wciąż szukasz odpowiedzi? Zadaj nowe pytanie

  • • Twoje pytanie zostanie opublikowane anonimowo.

  • • Pamiętaj, by zadać jedno konkretne pytanie, opisując problem zwięźle.

  • • Pytanie trafi do specjalistów korzystających z serwisu, nie do konkretnego lekarza.

  • • Pamiętaj, że zadanie pytania nie zastąpi konsultacji z lekarzem czy specjalistą.

  • • Miejsce to nie służy do uzyskania diagnozy czy potwierdzenia tej już wystawionej przez lekarza. W tym celu umów się na wizytę do lekarza.

  • • Z troski o Wasze zdrowie nie publikujemy informacji o dawkowaniu leków.


Wybierz specjalizację lekarza, do którego chcesz skierować pytanie
Użyjemy go tylko do powiadomienia Cię o odpowiedzi lekarza. Nie będzie widoczny publicznie.

Wszystkie treści, w szczególności pytania i odpowiedzi, dotyczące tematyki medycznej mają charakter informacyjny i w żadnym wypadku nie mogą zastąpić diagnozy medycznej.