mgr Oliwier Robakowski-Gąbka

Pijarska 1,3, 40-750 Katowice

Osteoporoza: nowoczesne spojrzenie i wyzwania terapeutyczne
Osteoporoza to schorzenie metaboliczne tkanki kostnej, dotyczące głównie kobiet. Charakteryzuje się zmniejszeniem gęstości i zaburzeniem architektury tkanki kostnej. Skutkiem tego jest zwiększona podatność na złamania. Nazywana jest „cichą epidemią/chorobą, ponieważ często nie powoduje żadnych objawów w początkowych stadiach. Osoba może dowiedzieć się, że ma osteoporozę, dopiero gdy dojdzie do złamania kości i zostaną wykonane odpowiednie badania. Jednakże w miarę postępowania choroby mogą pojawić się pewne objawy i oznaki, które wskazują na możliwą obecność osteoporozy.
OBJAWY I OZNAKI
Oto najważniejsze z nich, na które warto zwrócić uwagę:

- Częste złamania: osteoporoza zwiększa ryzyko złamań kości, zwłaszcza kręgosłupa, biodra i nadgarstka. Złamania te mogą wystąpić nawet przy stosunkowo niewielkim urazie lub upadku, co jest często pierwszym wyraźnym objawem osteoporozy.

- Ból pleców: ból w okolicy kręgosłupa, szczególnie w okolicy dolnej części pleców, może być jednym z pierwszych objawów osteoporozy. Może być spowodowany złamaniami kręgów kręgosłupa.

- Zmniejszony wzrost: u osób starszych, zwłaszcza kobiet, osteoporoza może prowadzić do obniżenia wzrostu z powodu złamań kręgów.

- Garbata postawa: w wyniku złamań kręgosłupa, osoby z osteoporozą mogą przyjmować postawę garbatą, zwłaszcza w górnej części pleców.

- Upadki częściej niż zwykle: osteoporoza może wpływać na równowagę i koordynację, co zwiększa ryzyko upadków.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i międzynarodowej fundacji na rzecz osteoporozy (IOF) choroba ta jest uważana za globalny problem zdrowia publicznego, który dotyka szacunkowo 200 milionów kobiet na całym świecie. Ponadto, szacuje się, że co roku na świecie dochodzi do ponad 8,9 miliona złamań spowodowanych osteoporozą, co średnio oznacza jeden złamany kręg na 3 sekundy.

Zapobieganie osteoporozie jest kluczowym elementem zachowania zdrowia kości przez całe życie. Istnieje wiele strategii, które mogą pomóc w minimalizacji ryzyka osteoporozy oraz powiązanych z nią złamań i są to: dieta bogata w wapń i witaminę D, aktywność ruchowa, unikanie używek, leczenie współistniejących schorzeń, regularna diagnostyka, zmniejszenie ryzyka upadków poprzez zapewnienie bezpiecznego otoczenia w domu ( eliminacja przeszkód, stosowanie antypoślizgowych dywaników oraz dobre oświetlenie).

Zapobieganie osteoporozie to proces wymagający świadomości i zaangażowania przez całe życie. Poprzez właściwe odżywianie, aktywność fizyczną oraz monitorowanie zdrowia kości można znacznie zmniejszyć ryzyko osteoporozy i powiązanych z nią komplikacji.
ROLA FIZJOTERAPEUTY W LECZENIU OSTEOPOROZY
Fizjoterapia, a głównie leczenie poprzez ruch, stało się nieodzownym elementem multidyscyplinarnego podejścia do leczenia osteoporozy. Odgrywa niezmiernie ważną rolę w procesie postępowania po złamaniach, stanowi kluczowy element profilaktyki kolejnych urazów i poprawy jakości życia pacjentów. Badania naukowe jednoznacznie wskazują na zdecydowane korzyści płynące z szeroko pojętej aktywności ruchowej.

Wiele publikacji naukowych podaje głównie trening oporowy jako jeden z najlepszych sposobów w zapobieganiu i leczeniu osteoporozy.

Trening oporowy odgrywa kluczową rolę w profilaktyce i leczeniu osteoporozy, prowadząc do adaptacj kości do obciążeń mechanicznych. Kości są dynamicznymi strukturami, które mają zdolność do remodelingu, czyli przebudowy w odpowiedzi na przyłożone obciążenia.


- Poprzez trening oporowy dochodzi do powstawania nowych komórek tworzących kość przez co zwiększa się gęstość mineralna kości.

- Ćwiczenia oporowe zwiększają siłę mięśniową i wytrzymałość, co wspiera stabilność ciała i zmniejsza ryzyko upadków, które są główną przyczyną złamań kości u osób z osteoporozą.

- Trening oporowy może wpływać na gospodarkę hormonalną organizmu, zwiększając poziom hormonów anabolicznych, takich jak hormon wzrostu i testosteron, które odgrywają rolę w metabolizmie kości.

- Ćwiczenia oporowe przyczyniają się do poprawy samopoczucia i jakości życia pacjentów z osteoporozą, poprzez polepszenie funkcji ruchowych, zwiększenie niezależności od innych osób oraz zmniejszenie bólu.

Trening aerobowy, znany również jako trening wytrzymałościowy, jest kolejnym elementem, które stanowi istotny składnik terapii oraz profilaktyki osteoporozy. Chociaż nie zastępuje on treningu oporowego, przynosi szereg korzyści, które są komplementarne w procesie zapobiegania i leczenia osteoporozy:

trening aerobowy
- Poprawa zdolności sercowo-naczyniowych:

trening aerobowy, obejmujący ćwiczenia takie jak na przykład chodzenie, bieganie, jazda na rowerze czy pływanie, poprawia wydolność sercowo-naczyniową i kondycję fizyczną. Poprzez zwiększenie przepływu krwi do tkanek, może przyczyniać się do dostarczenia niezbędnych składników odżywczych i tlenu do komórek kości.

- Zmniejszenie ryzyka upadków:

regularne ćwiczenia aerobowe zwiększają równowagę, koordynację oraz elastyczność mięśni, co jest szczególnie ważne u osób starszych. Zmniejszają one ryzyko upadków, które są jedną z głównych przyczyn złamań kości u osób z osteoporozą.

- Wpływ na masę kostną:

chociaż trening aerobowy nie jest tak silnym bodźcem dla przebudowy kości jak trening siłowy, to jednak niektóre ćwiczenia aerobowe, takie jak chodzenie czy bieganie, które obejmują obciążenia osiowe, mogą przynosić korzyści w zakresie utrzymania lub zwiększania gęstości kości.

- Wpływ na zdrowie metaboliczne:

ćwiczenia aerobowe poprawiają kontrolę glikemii oraz profilu lipidowego, co jest ważne w kontekście ogólnego zdrowia i może mieć pośredni wpływ na zdrowie kości.

- Poprawa samopoczucia i jakości życia:

trening aerobowy ma udowodniony pozytywny wpływ na stan psychiczny, pomagając w redukcji objawów depresji i lęku, co jest ważne dla ogólnej jakości życia pacjentów z osteoporozą.

Zalecenia dotyczące częstotliwości ćwiczeń, zarówno oporowych, jak i aerobowych, dla osób z osteoporozą powinny być dostosowane indywidualnie, z uwzględnieniem stanu zdrowia, kondycji fizycznej i preferencji pacjenta.
Współpraca z fizjoterapeutą, w połączeniu z farmakoterapią i odpowiednimi zmianami w stylu życia, stanowi kompleksowe podejście do zarządzania osteoporozą.

16/09/2026

Jerzego 6, 43-150 Bieruń

Terapia falą uderzeniową

Z fizycznego punktu widzenia terapia pozaustrojową falą uderzeniową (SWT) jest nieinwazyjną metodą wykorzystującą fale mechaniczne (akustyczne) o małej częstotliwości
i wysokiej amplitudzie. Emitowane fale ogniskowane są na danym obiekcie, np. na kamieniu nerkowym czy punkcie spustowym.

Ze względu na sposób generowania dzielimy falę na zogniskowaną (FSWT) oraz radialną (RSWT). W FSWT emitowane są fale, które skupiają się na odpowiedniej głębokości w tkance, gdzie panuje największe ciśnienie. W FSWT emitowane są fale, które skupiają się na odpowiedniej głębokości w tkance, gdzie panuje największe ciśnienie. Fale zogniskowane wytwarza się trzema metodami: elektrohydrauliczną (EH), elektromagnetyczną (MM), piezoelektryczną (PE). Wspólną ich cechą jest to, że fale wytwarzane są w środowisku wodnym, wewnątrz urządzenia generującego falę. Tym sposobem osiąga się równomierne rozchodzenie fali, ale również ogranicza się niepożądane zjawisko odbicia i uzyskuje zwiększone przejście do tkanki. W RSWT fala radialna zostaje wygenerowana przez zderzenie pocisku z transmiterem. Impuls mechaniczny wywołujący zmianę ciśnienia w tkankach narasta dużo wolniej, niż w przypadku fali zogniskowanej. Siła oddziaływania radialnej fali jest mniejsza od fali zogniskowanej.

W leczeniu ortopedycznym falę uderzeniową stosuje się głównie ze względu na jej działanie przeciwbólowe, zwiększające ukrwienie oraz stymulujące regenerację tkanek. Jednakże dokładny mechanizm działania analgetycznego w mięśniach i ścięgnach nie jest do końca poznany. Jedną z teorii tłumaczących zmniejszenie bólu jest niszczenie receptorów bólowych oraz błon komórkowych neuronów w trakcie zabiegu, co zaburza przekazywanie impulsów bólowych. Druga teoria natomiast tłumaczy redukcję bólu zwiększeniem przepływu krwi w trakcie zabiegu, co powoduje zmniejszenie stanu zapalnego.

Przeciwwskazaniami do stosowania fali uderzeniowej są: ciąża, nowotwór, ostry stan zapalny z obrzękiem bolesnego miejsca, zaburzenia krzepliwości krwi, choroby neurologiczne. Nie aplikuje się fali w okolicy klatki piersiowej, płuc, bezpośrednio na nerwy obwodowe oraz struktury naczyniowe. Terapia tą metodą może również wywoływać pewne efekty uboczne jak: wrażenie niepożądanego bólu podczas zabiegu i po zabiegu, zaczerwienienie, miejscowy obrzęk, łagodne drętwienie, mrowienie tkanek, zawroty głowy, nudności, krwiaki.

Tendinopatie, czyli zmiany chorobowe ścięgien są powszechnie spotykane w całej populacji. Dotyczą one szczególnie sportowców ale również pracowników określonych zawodów. Mechanizm powstawania tendinopatii jest dość złożony. Na początku etapu uszkodzenia ścięgien może dochodzić do krótkotrwałego ostrego stanu zapalnego, który po pewnym może przerodzić się w zmiany zwyrodnieniowe. Głównym objawem tendinopatii jest bolesność, a także zaburzenie wydajności oraz funkcji ścięgien. Ponieważ zachowawcze oraz chirurgiczne metody leczenia tendinopatii nie zawsze przynoszą pożądane skutki ciągle poszukuje się nowych sposobów leczenia. Jedną z najnowszych metod jest terapia pozaustrojową falą uderzeniową. Większość badań dowodzi, iż fala uderzeniowa o niskim natężeniu odnosi największe sukcesy w leczeniu tendinopatii takich jak: łokieć tenisisty, golfisty, kolano skoczka, uszkodzenia rozcięgna podeszwowego

Zespół bólu mięśniowo-powięziowego opisywany jest jako zespół klinicznych objawów z charakterystyczną wrażliwością mięśni, typowym, określonym bólem, palpacyjnie wyczuwalnym napięciem, nadwrażliwością, drganiem włókna mięśniowego wewnątrz danego mięśnia. Charakterystyczną cechą jest również występowanie punktu spustowego z promieniującym bólem przy jego ucisku.

Zespół ten może dotyczyć całego systemu mięśniowo-powięziowego i jest często spotykanym problemem w warunkach klinicznych. Głównie jednak występuje w szyjnym oraz lędźwiowym odcinku kręgosłupa, a także w obręczy barkowej. Prawdopodobnie najczęściej obciążonym bólami mięśniowo-powięziowymi oraz punktami spustowymi mięśniem jest mięsień czworoboczny.

W zespole bólu mięśniowo-powięziowego stosuje się terapię zarówno inwazyjną jak i nieinwazyjną. Inwazyjna polega na wstrzyknięciu leku lub tzw. „suchym igłowaniu”. Nieinwazyjna dotyczy masażu, rozciąganiu określonej partii mięśni, ultradźwięków itp. Od niedawna w terapii dolegliwości bólowych systemu mięśniowo-powięziowego z pozytywnymi skutkami wykorzystuje się falę uderzeniową.

Pourazowe kostniejące zapalenie mięśni (MO) jest nietypowym namnożeniem się tkanki kostnej w obrębie mięśni szkieletowych, w których wcześniej powstał krwiak. Powodem jest uwalnianie mediatorów osteogennych z makrofagów nagromadzonych w martwiczo zmienionej tkance mięśniowej. Głównymi przyczynami MO jest uraz, przeważnie dużych grup mięśniowych (mięśnia czworogłowego uda oraz mięśni ramienia) oraz powikłanie po zabiegu chirurgicznym. Pourazowe kostniejące zapalenie mięśni jest jednym z najczęstszych powikłań kontuzji, naderwań mięśniowych.

Obraz mikroskopowy charakterystyczny dla kostniejącego zapalenia mięśni stwierdza się po 6-8 tygodniach od urazu (centrum zmiany stanowią fibroblasty, natomiast obwodowo widoczna jest tkanka kostna). Klinicznie MO możemy podejrzewać, jeśli po około 14 dniach od urazu pomimo właściwego leczenia ból narasta, obrzęk nie ustępuje, pojawia się stwardnienie tkanek miękkich w miejscu urazu oraz ograniczenie ruchów. W badaniu RTG pierwsze pojedyncze, nieregularne zwapnienia mogą być już widoczne około 2 tygodnie od urazu, natomiast 6-8 tygodni po urazie zwapnienia tworzą na obwodzie zmineralizowaną strukturę kostną z centralnie położoną tkanką miękką. W leczeniu MO za pomocą fali uderzeniowej także zaobserwowano korzystne efekty terapeutyczne.

Najnowsza literatura wskazuje, iż ESWT daje ciekawe terapeutyczne możliwości przywracania fizjologicznego stanu ścięgien oraz mięśni. Opisuje się szerokie zastosowanie tej metody w schorzeniach ortopedycznych. W leczeniu tendinoaptii, kostniejącego zapalenia mięśni, mięśniowo-powięziowego zespołu bólu naukowcy sugerują łączyć ESWT z tradycyjnymi metodami fizjoterapii. Należy wspomnieć o najnowszym zastosowaniu fali uderzeniowej w medycynie estetycznej. Przeprowadzone badania dowodzą pozytywnych efektów używania ESWT w celach redukcji celulitu. Poza tym fala uderzeniowa stosowana jest również od niedawna w leczeniu trudno gojących się ran. ESWT jest nieinwazyjną, bez poważnych efektów ubocznych, alternatywną terapią do zabiegów operacyjnych oraz innych metod leczenia zachowawczego.

16/09/2026