Sz.P., Na czym polega diagnostyka różnicowa między osobowością anankastyczną (zaburzeniem osobowośc

Dzień dobry,

Dziękuję za bardzo ciekawe i ważne pytania – postaram się odpowiedzieć jasno i konkretnie:

1. Czym się różni osobowość anankastyczna od Zespołu Aspergera (lub autyzmu wysokofunkcjonującego)?
Osobowość anankastyczna to taki sposób funkcjonowania, w którym ktoś ma bardzo silną potrzebę porządku, kontroli, perfekcjonizmu, często boi się popełnić błąd i bywa sztywny w myśleniu. To zwykle wynika z wewnętrznych napięć i konfliktów emocjonalnych, które rozwijają się od wczesnych lat życia.

Z kolei Zespół Aspergera (obecnie traktowany jako część spektrum autyzmu) to zaburzenie rozwoju, które wpływa głównie na relacje z innymi ludźmi – osoba może mieć trudność w odczytywaniu emocji, rozmowach „między wierszami”, rozumieniu żartów, a także mieć silne zainteresowania i powtarzalne zachowania. To nie jest zaburzenie osobowości, tylko inny sposób działania mózgu.

2. Kto może rozpoznać Zespół Aspergera lub autyzm wysokofunkcjonujący u osoby dorosłej?
Najlepiej, żeby diagnozę stawiał psychiatra lub psycholog kliniczny, który dobrze zna się na spektrum autyzmu u dorosłych. Taka osoba najpierw zbiera szczegółowy wywiad, często rozmawia także z rodziną, może używać specjalnych narzędzi diagnostycznych (np. testów, kwestionariuszy, obserwacji).

3. Czy można mieć jednocześnie osobowość anankastyczną i Zespół Aspergera?
Tak, to możliwe. Czasem osoby z ZA próbują sobie radzić z trudnościami społecznymi, tworząc sztywne reguły, rytuały, bardzo kontrolując siebie i innych – i wtedy może to wyglądać podobnie do osobowości anankastycznej. Ale przyczyny tego zachowania są inne.

4. Czy Zespół Aspergera dalej będzie rozpoznawany jako osobna jednostka?
Nie. W najnowszych klasyfikacjach (czyli oficjalnych listach chorób i zaburzeń) Zespół Aspergera nie istnieje jako osobna diagnoza. Został włączony do tzw. spektrum autyzmu. Lekarz może jednak napisać, że pacjent funkcjonuje “jak w zespole Aspergera” – to może pomóc lepiej zrozumieć obraz kliniczny.

5. Czy Zespół Aspergera może występować bez problemów z mową, ale z trudnościami ruchowymi?
Tak. To właśnie było typowe dla dawnego rozpoznania Zespołu Aspergera – osoby mówiły wcześnie i dobrze, ale miały pewną niezgrabność ruchową czy trudności w koordynacji. To nie wyklucza diagnozy – wręcz przeciwnie.

6. Czy osoby z ZA mogą mieć też wady wrodzone fizyczne?
Czasem tak, ale nie zawsze. Są osoby ze spektrum autyzmu, które mają pewne cechy genetyczne albo wady rozwojowe, ale zdecydowana większość wygląda i rozwija się fizycznie zupełnie typowo.

7. Czy można „leczyć” ZA albo osobowość anankastyczną lekami?
Nie ma leków, które „leczą” osobowość albo ZA. Ale można łagodzić objawy, które przeszkadzają.

Ale to wszystko dobiera się indywidualnie i pod okiem doświadczonego lekarza.

Jeśli chciałby Pan/Pani porozmawiać bardziej szczegółowo o którymś z tych punktów – z przyjemnością dopowiem.
Pozdrawiam serdecznie.