mgr Michał Czajka

Szanowna Pani,
Rozumiem, że zależy Pani na wyjaśnieniu obowiązujących standardów pracy psychologa, a nie na ocenie konkretnej osoby. Poniżej kilka ogólnych zasad wynikających z etyki zawodowej psychologów oraz dobrej praktyki klinicznej.

1. Zgodnie ze standardami etycznymi, psycholog powinien unikać tzw. relacji podwójnych, czyli sytuacji, w których relacja zawodowa miesza się z relacją prywatną. Dopuszczalne jest udzielenie ogólnej informacji o możliwości skorzystania z pomocy psychologicznej, natomiast nawiązanie kontaktu o charakterze prywatnym, a następnie przejście do relacji odpłatnej, wymaga szczególnej ostrożności, jasnego określenia granic oraz pełnej transparentności. W praktyce zaleca się, aby relacja terapeutyczna była od początku jasno zdefiniowana jako profesjonalna aby uniknąć zaburzeń w procesie terapeutycznym.

2. W relacji terapeutycznej psycholog powinien zachować neutralność oraz szczególną wrażliwość na stan emocjonalny pacjenta. Komentowanie sytuacji osobistych pacjenta lub sugerowanie zagrożeń ze strony osób trzecich powinno odbywać się wyłącznie wtedy, gdy jest to uzasadnione klinicznie, oparte na faktach i służy dobru pacjenta. W przypadku osób w stanie nasilonego lęku psycholog ma obowiązek unikać komunikatów, które mogą wzmacniać poczucie zagrożenia, zależności lub destabilizacji emocjonalnej.

3. Jednym z podstawowych obowiązków psychologa jest jasne oddzielenie relacji zawodowej od prywatnej oraz ochrona pacjenta przed wykorzystaniem nierównowagi sił, jaka naturalnie występuje w relacji pomocowej. Kodeksy etyczne jednoznacznie wskazują, że psycholog nie powinien wykorzystywać zależności emocjonalnej, zaufania ani trudnej sytuacji życiowej pacjenta dla własnych celów, niezależnie od ich charakteru.

4. Tak, istnieje możliwość skonsultowania opisanej sytuacji pod kątem etyki zawodowej. Można to zrobić m.in. poprzez:
- konsultację z innym psychologiem lub superwizorem,
- kontakt z komisją etyki właściwego towarzystwa psychologicznego,
- zasięgnięcie informacji w Polskim Towarzystwie Psychologicznym lub innym stowarzyszeniu zawodowym, jeśli dana osoba jest jego członkiem.
Takie działanie ma na celu przede wszystkim ochronę pacjentów oraz wyjaśnianie standardów, a nie ocenę czy karanie konkretnych osób.

Pani refleksja i potrzeba zrozumienia własnego doświadczenia są w pełni zrozumiałe. Zadawanie pytań o granice, etykę i standardy jest ważnym elementem dbania o własne bezpieczeństwo psychiczne. Mam nadzieję, że byłem w stanie rozwiać pewne wątpliwości oraz moja wypowiedź okazała się pomocna.

Z wyrazami szacunku,
Michał Czajka

Szanowna Pani / Szanowny Panie,
Relacja psycholog–pacjent opiera się na szczególnej nierównowadze, w której psycholog ma obowiązek chronić dobro osoby korzystającej z pomocy, zwłaszcza gdy znajduje się ona w stanie kryzysu lub nasilonego lęku. Zgodnie ze standardami etycznymi psycholog powinien działać w sposób, który nie zwiększa cierpienia psychicznego ani nie pogłębia zależności emocjonalnej.

Nawiązywanie prywatnych kontaktów z osobą, wobec której prowadzona jest odpłatna relacja pomocowa, jest uznawane za sytuację wysokiego ryzyka etycznego. Dobre praktyki jednoznacznie wskazują na konieczność jasnego oddzielenia relacji zawodowej od prywatnej oraz unikania relacji podwójnych, które mogą prowadzić do niejasnych granic, presji emocjonalnej lub poczucia zależności po stronie pacjenta.

Wzmacnianie lęków, sugerowanie zagrożeń lub formułowanie komunikatów podnoszących poczucie niebezpieczeństwa, szczególnie wobec osoby w kryzysie, jest sprzeczne z podstawową zasadą nieszkodzenia oraz obowiązkiem działania na rzecz stabilizacji i poczucia bezpieczeństwa pacjenta. Interwencje terapeutyczne powinny być oparte na rzetelnej diagnozie, uzasadnione klinicznie i dostosowane do aktualnego stanu psychicznego osoby korzystającej z pomocy.

Prowadzenie odpłatnej relacji terapeutycznej bez jasno określonych zasad, granic, celu pracy oraz bez wyraźnego kontraktu terapeutycznego nie spełnia standardów profesjonalnej praktyki. Psycholog ma obowiązek dbać o przejrzystość relacji, informować o zasadach pracy oraz chronić pacjenta przed nadużyciem wynikającym z nierównowagi sił.

Jeżeli osoba korzystająca z pomocy doświadcza wątpliwości co do etyczności relacji, zasadnym krokiem jest skonsultowanie sytuacji z innym psychologiem, superwizorem lub komisją etyki właściwego towarzystwa zawodowego.

Potrzeba zrozumienia własnych doświadczeń oraz zadawanie pytań o granice i etykę pracy psychologa są w pełni uzasadnione i mieszczą się w ramach dbania o własne bezpieczeństwo psychiczne, zawsze warto je zadawać. Mam nadzieję, że moja wypowiedź okaże się pomocna.
Z wyrazami szacunku
Michał Czajka