Krótkowzroczność u dzieci - epidemia XXI wieku. Jak zatrzymać postęp wady wzroku nowoczesnymi metodami

W obecnych czasach krótkowzroczność można określić mianem epidemii XXI wieku. Dlaczego? Już co trzecia osoba na świecie jest krótkowzroczna, a liczba krótkowidzów stale rośnie. Prognozuje się, że w 2050 r. połowa populacji świata będzie miopami.

W momencie wybuchu pandemii nasze nawyki wzrokowe zmieniły się diametralnie, co wpłynęło na wzrok, szczególnie dzieci i młodzieży. Według statystyk przed 2020 rokiem 24% dzieci oraz młodzieży było krótkowzrocznych, a obecnie liczba ta oscyluje w okolicach 36%. Jest to alarmująca informacja.^[1]

Oko krótkowzroczne to takie, które albo ma zbyt stromą rogówkę, albo jest fizycznie za długie. Parametry te można zmierzyć za pomocą biometru podczas wizyty u specjalisty.

Skąd bierze się krótkowzroczność u dzieci?

Pierwszym sprzyjającym czynnikiem jest czynnik genetyczny. Jeżeli jeden lub oboje rodziców mają krótkowzroczność — prawdopodobieństwo jej wystąpienia u dziecka jest wysokie.

Drugim, niezwykle istotnym czynnikiem jest styl życia dziecka. Jeżeli spędza ono wiele godzin na zadaniach w bliskich odległościach bez zachowania higieny wzrokowej, układ wzrokowy zaczyna się bardzo męczyć i nieprawidłowo pracować. Im coś jest bliżej oczu — tym wysiłek wzrokowy wzrasta. Najczęściej w skrajnie bliskich odległościach trzymany jest telefon oraz tablet (20–30 cm od twarzy).

Wyobraźmy sobie, że mięśnie w oczach wykonują taką pracę jak nasze mięśnie podczas podnoszenia ciężarów na siłowni. Z tym, że musiałby być to ciężar trzymany w ręce bez przerwy. Żaden mięsień nie wytrzyma takiego obciążenia przez wiele godzin dziennie bez konsekwencji dla organizmu. Nasze oko reaguje na ten wysiłek skurczem, który powoduje, że obraz z daleka się psuje, a utrwalenie tego stanu zamienia się w prawdziwą krótkowzroczność.

Ale nie tylko ekstremalny wysiłek jest tu problemem — badania naukowe wskazują, że na wzrost krótkowzroczności ma również wpływ zjawisko rozogniskowania obwodowego.^[2] Światło, które wpada do oka i ogniskuje się na siatkówce, daje dla naszego mózgu informację, że widzenie jest wyraźne. A co ze światłem, które ogniskuje się poza siatkówką? Daje ono informację dla mózgu, że oko „jest za krótkie”, a więc musi urosnąć! Jest to niestety zła interpretacja, a następstwem jest wydłużenie długości osiowej gałki ocznej = większa krótkowzroczność.

Jak rozpoznać krótkowzroczność u dziecka?

Najczęstsze objawy to:

• mrużenie oczu podczas patrzenia na dalekie odległości,
• podchodzenie bliżej, aby dostrzec obiekty/napisy w dali,
• problemy z przepisywaniem z tablicy,
• bóle oczu, zmęczenie wzroku.

Każdy z tych sygnałów jest alarmujący, dlatego niezwłocznie należy udać się do specjalisty. Obserwacja przez członków rodziny jest bardzo istotna. Dziecko nie wie, co to znaczy prawidłowe widzenie, dlatego samo najczęściej nie zgłasza żadnych dolegliwości.

Regularne badanie wzroku u okulisty oraz optometrysty pozwala na kontrolowanie stanu układu wzrokowego dziecka i prognozowanie pojawienia się krótkowzroczności w przyszłości. Pierwsze badanie wzroku dziecka powinno odbyć się już w pierwszym półroczu życia.

Konsekwencje krótkowzroczności dla układu wzrokowego

Najczęściej: odwarstwienie siatkówki, wcześniejsze pojawienie się zaćmy, uszkodzenie nerwu wzrokowego i wiele innych.

Nowoczesne badanie wzroku u optometrysty

U każdego dziecka w gabinecie optometrycznym przeprowadza się pełne badanie wzroku. Obejmuje ono ocenę funkcji wzrokowych, stanu zdrowia oczu, ostrości widzenia w dali oraz w bliży, a także badanie refrakcji, które odpowiada na pytanie, czy dziecko ma wadę wzroku.

Pomocna jest w tym skiaskopia Mohindry — dość mało znana metoda, jednak bardzo skuteczna. Wykonywana jest ona w całkowitej ciemności, polega na obserwacji przez optometrystę refleksu świetlnego z siatkówki oka, nie wymaga odpowiedzi pacjenta. Na tej podstawie można precyzyjnie ocenić ilość dioptrii potrzebną do skorygowania wady refrakcji. U starszych dzieci często wykonuję skiaskopię Mohindry, ale również tradycyjne badanie za foropterem.

Kolejnym, bardzo istotnym badaniem jest badanie biometryczne oka. Otrzymujemy na jego podstawie dokładny „skan” oka, a właściwie wszystkie jego wymiary, opisane liczbowo. Wcześniej wspominałam, że krótkowzroczność to najczęściej długa gałka oczna i stroma rogówka. Badanie biometryczne ocenia te parametry, dzięki czemu wiemy, czy krótkowzroczność jest, czy dopiero możemy się jej spodziewać. Wdrażam wówczas działania, które realnie wpłyną na jej opóźnienie lub pojawienie się. W przypadku dzieci ze stwierdzoną już krótkowzrocznością jest to cenne narzędzie do monitorowania jej postępu.

Rewolucyjne metody kontroli postępu krótkowzroczności

W nauce oraz praktyce stosowanych jest wiele metod spowalniających przyrost krótkowzroczności: atropinizacja, ortokorekcja, soczewki okularowe oraz kontaktowe z rozogniskowaniem obwodowym, terapia światłem czerwonym.^[3]

W swoim gabinecie z powodzeniem stosuję soczewki okularowe Miyosmart^[4] oraz soczewki kontaktowe Abiliti.^[5] Dozwolone jest łączenie tych metod. Dzieci aktywne, uprawiające sport, uwielbiają korzystać z soczewek kontaktowych. Według badań naukowych, świetne efekty daje połączenie technologii rozogniskowania w okularach lub soczewkach wraz z atropinizacją, którą przepisuje prowadzący okulista.^[6]

Wymienione powyżej metody mogą spowalniać przyrost krótkowzroczności aż do 60% względem zwykłych okularów czy soczewek jednoogniskowych.^[7,8]

Optometria behawioralna

W swojej pracy kieruję się metodami Prof. Maplesa, twórcy optometrii behawioralnej oraz rozwojowej, od którego miałam przyjemność wielokrotnie się uczyć. Opracował on wiele narzędzi do oceny rozwoju układu wzrokowego dzieci. Widzenie to nie tylko wada wzroku — to szereg złożonych funkcji. Zbadał, że krótkowzroczność to najczęściej konsekwencja chronicznej pracy z bliska.^[9] Stosował z powodzeniem okulary z korekcją dodatnią (u dzieci bez wady wzroku, ale z wysokim ryzykiem pojawienia się krótkowzroczności), aby odciążać układ wzrokowy i „opóźniać” jej pojawienie się.

Podsumowanie

Współczesna nauka i dostępne narzędzia dają nam możliwości, które jeszcze kilkanaście lat temu były nieosiągalne. Krótkowzroczność u dzieci przestała być wyrokiem skazującym na coraz grubsze szkła okularowe i ryzyko poważnych chorób oczu w dorosłości.

Kluczem do sukcesu jest jednak czas. Im wcześniej wykryjemy tendencję oka do nadmiernego wzrostu, tym skuteczniej możemy zablokować ten proces. Jako specjaliści nie ograniczamy się już tylko do biernego poprawiania ostrości widzenia. Dzięki zaawansowanej biometrii, soczewkom oraz okularom dedykowanym do kontroli krótkowzroczności możemy zadziałać skutecznie i w porę.

Metody te przynoszą najlepsze rezultaty wtedy, gdy idą w parze z czujnością rodziców i codzienną higieną pracy z bliska. Dbając o wzrok dzieci już dziś, chronimy ich zdrowie i możliwości na całe dorosłe życie.

Źródła naukowe:

_{[1] https://europe.ophthalmologytimes.com/view/myopia-s-global-impact-by-the-numbers-prevalence-projection-quality-of-life}

_{[2] https://www.mdpi.com/2077-0383/14/3/662}

_{[3] https://www.nature.com/articles/s41433-025-03949-1}

_{[4] https://www.hoyavision.com/pl/dla-uzytkownikow/miyosmart/}

_{[5] https://www.acuvue.com/pl-pl/products/abiliti-1-day/}

_{[6] Nucci P, Lembo A, Schiavetti I i in. Porównanie kontroli krótkowzroczności u dzieci i młodzieży w Europie noszących okulary z technologią wielosegmentowego rozogniskowania (DIMS), stosujących atropinę oraz noszących okulary z technologią DIMS w połączeniu ze stosowaniem atropiny (ang. A comparison of myopia control in European children and adolescents with defocus incorporated multiple segments (DIMS) spectacles, atropine, and combined DIMS/atropine) PLoS One. 2023;18(2):e0281816. DOI: 10.1371/journal.pone.0281816.}

_{[7] https://www.mykidsvision.org/pl-PL/knowledge-centre/abiliti-1-day-parents-guide}

_{[8] https://www.myopiaprofile.com/articles/Unlocking-Innovation-MiYOSMART-Insights-from-HOYA-Vision-Care}

_{[9] https://www.semanticscholar.org/paper/Nearpoint-visual-stress%3A-clinical-implications.-Birnbaum/1eb0f85a5d158cb41ff3a49432963efe100fd934}