dr med. Jerzy Oleszkiewicz

Magnez w codziennej praktyce pediatry

Magnez uczestniczy w większości procesów fizjologicznych. Prawidłowe proporcje bioelementów warunkują sprawną homeostazę organizmu dziecka. Naruszenie tych proporcji wywołuje kaskadę zaburzeń.

„Kolka” niemowląt stanowi modelowy przykład dolegliwości spowodowanej niedoborem magnezu. Pierwiastek ten współdziała z wapniem. Obniżony poziom magnezu sprawia napływ wapnia do komórki. Jednocześnie z komórki wypływa potas. Skutkiem tego procesu występuje skurcz włókien mięśniowych przewodu pokarmowego niemowlęcia. W tych przypadkach stosowanie leków przeciwwzdęciowych nie może przynosić korzyści terapeutycznych.

W pierwszym roku życia powszechnie stosowana jest witamina D3, która dla spełnienia swojej biologicznej roli potrzebuje magnezu. Stymuluje on reakcję przekształcania (hydroksylacji) witaminy D3 w jej postać aktywną, początkowo w komórkach wątroby , a następnie w komórkach nerek. Domniemać należy, że obserwowana często mała aktywność tej witaminy jest skutkiem spowolnienia tego procesu. Manifestuje się ona skąpym owłosieniem głowy, potliwością, opóźnionym ząbkowaniem, a nawet pełnym obrazem krzywicy.

Bezradność pediatrów i stomatologów stanowi problem destrukcji szkliwia, a następnie całych zębów mlecznych. Strukturę szkliwia tworzy kilkadziesiąt pierwiastków, wśród których bardzo wysokie miejsce zajmuje magnez.

Niedobór magnezu generuje u dzieci tak zwane „bóle wzrostowe”. Cały układ kostny w wieku rozwojowym jest obszarem szczególnie intensywnych procesów budowy, rozbudowy i przebudowy kości. Za metabolizm w układzie kostnym odpowiada wapń, mangan, krzem i bor, ale przede wszystkim magnez, który warunkuje realizację biologicznej roli wapnia. Niedobór magnezu w stanach szybkiego wzrostu, przypadających na okres 6-7 i 12-16 lat, generować może reakcje bólowe.

Wielu autorów zwraca uwagę na niepokojące zwiększanie się łamliwości układu kostnego w fazach szybkiego wzrastania i zachorowań na osteoporozę, która do niedawna uważana była za chorobę ludzi starych. Generuje to nowe zagadnienie diagnostyczne i terapeutyczne. W wieloprzyczynowości ryzyka osteoporozy młodzieńczej uwzględnia się m.in. niedobory w diecie składników mineralnych, w tym również magnezu.

Niedobór magnezu generuje nadpobudliwość psychoruchową i zaburzenia koncentracji dzieci i młodzieży. W latach 80. badano zawartość metali toksycznych u dzieci z zaburzeniami psychosomatycznymi leczonych w Zespole Psychosomatycznym przy Wojewódzkim Szpitalu Dziecięcym w Warszawie. Niemalże powszechne było, nawet wielokrotne, przekroczenie dopuszczalnych poziomów ołowiu oraz kadmu (zawartego w dymie tytoniowym). Równocześnie udokumentowano drastyczne niedobory naturalnych neutralizatorów powyższych toksyn, tj. magnezu i cynku. Niedobory ilościowe tych neutralizatorów powodują, że metale toksyczne włączając się w procesy metabolizmu przenikają do mózgu. Długotrwałe uzupełnianie magnezu (odtrutki ołowiu) i cynku, jako neutralizatora kadmu - najczęściej powodowało poprawę w zakresie nadpobudliwości psychomotorycznej dzieci. Wyniki tych prac były przedstawiane na Europejskim Kongresie Psychosomatycznym oraz Światowej Konferencji Toksykologicznej w New Delhi.

Oznaczenia poziomu magnezu i metali toksycznych realizowano analizą pierwiastkową włosów metodą spektroskopii absorpcji atomowej w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. Metodą tą przebadano już 30 tys. Polaków ze wszystkich grup wiekowych. Nadmiar ołowiu i niedobór magnezu jest znamienny i powszechny. Liczni autorzy również donoszą o pozytywnych wynikach suplementacji magnezem dzieci z nadpobudliwością psychoruchową i zaburzeniami koncentracji.

Inne objawy niedoboru magnezu u dzieci:

• drgawki gorączkowe
• omdlenia- zwłaszcza u dziewcząt w wieku pokwitania (12-16 lat)
• zaburzenia snu
• tiki- zaliczyłbym do nich również nadmierne mruganie i zaciskanie powiek oraz ciągłe pochrząkiwanie
• mimowolne moczenie nocne, nie związane z urologicznymi przyczynami tych dolegliwości

Zalecana dzienna dawka terapeutyczna magnezu wynosi 5 mg/kg masy ciała dziecka.

Racjonalne myślenie o przyczynach i skutkach każdej choroby nieuchronnie przywołuje pytania o ich wymiar ekonomiczny. Należałoby zadać pytanie – co jest bardziej kosztowne? Zapobiegać niedoborom magnezu – czy ponosić koszty różnorodnej patologii powodowanej niedoborem tego minerału.